Meer waardering en minder onnodige regels

Zo’n 30 vertegenwoordigers van organisaties die veel met vrijwilligers werken hebben maandag 24 oktober de krachten gebundeld om gezamenlijke een stap te zetten naar een visie op vrijwilligerswerk. Aan de hand van de vraag ‘hoe de vrijwilliger er in 2025 (idealiter) uit ziet en welke uitdagingen en kansen er op het pad daar naartoe liggen’, is geformuleerd hoe we samen kunnen werken aan twee doelen: meer waardering en minder onnodige regels voor vrijwilligers. De uitkomsten van deze bijeenkomst worden door Kamerlid Hanke Bruins Slot (CDA) gebruikt om de komende tijd in debatten het vrijwilligerswerk op de politieke agenda te zetten en te houden. Dat dit hard nodig is blijkt wel uit het feit dat in de meeste verkiezingsprogramma’s vrijwilligers in het geheel lijken te ontbreken. De politiek lijkt daarmee vrijwilligerswerk als een vanzelfsprekendheid te zien terwijl er veel gedaan kan en moet worden om de motivatie van actieve burgers te versterken.

Vrijwilliger 2025
De gesprekspartners omschrijven de vrijwilliger van 2025 als een generalist, die flexibel en breed inzetbaar is, een groot netwerk heeft en meer maatschappelijke status kent dan nu. De motieven van de vrijwilliger blijven grotendeels hetzelfde: de wens om een bijdrage te leveren, zich persoonlijk te ontwikkelen en een sociaal netwerk op te bouwen. Tegelijk zullen schotten tussen vrijwilligerswerk, werk, mantelzorg en buurtondernemer steeds meer vervagen. De vrijwilliger wil steeds minder in de mal gestopt worden van de verouderde structuren van het verenigingsrecht. Veel mensen die het wél leuk vinden zich vrijwillig in te zetten, zitten daarentegen niet te wachten op regelmatig plichtmatig vergaderen of besturen. Het vrijwilligerswerk moet daarom meer aansluiten bij de talenten die de mensen zelf meebrengen. Tegelijk wordt er ook op gewezen dat vrijwilligerswerk zeer divers is. In sommige gevallen is een hoge mate van specialisatie door training nodig en kan mede daardoor juist weinig flexibiliteit geboden worden. Het vullen van vacatures is daarbij geen doel op zich. Er mogen dan ook zeker (hoge) eisen aan de vrijwilliger gesteld worden.

Ontwikkelingen, kansen en uitdagingen

Hoogleraar vrijwilligerswerk Lucas Meijs geeft aan wat vanuit de wetenschap bekend is over relevante ontwikkelingen op het gebied van vrijwilligerswerk. Duidelijk is dat het aantal Nederlanders van 18 jaar en ouder die aan vrijwilligerswerk doen, over de jaren zeer stabiel is. De presentatie lokt een uitgebreide discussie uit over de kansen en problemen waar vrijwilligers mee te maken krijgen. De politiek ziet vrijwilligers te vaak als instrumenten van overheidsbeleid, versmalt de visie op vrijwilligers steeds meer tot de zorg en veroorzaakt door wantrouwen een jungle van regelgeving. Het is daarentegen juist belangrijk om naar de wensen van vrijwilligers te luisteren, hun inzet voorop te zetten in plaats van de organisatiestructuur en de waardering van hun inzet meer zichtbaar te maken.

Specifieke aandacht wordt gevraagd voor vrijwilligerswerk door allochtonen en het continueren van organisaties die al lange tijd op de inzet van dezelfde mensen draaien. Diverse keren wordt er op gewezen dat er problemen zijn met mensen die een uitkering hebben en door regelgeving van het UWV daarin gehinderd worden. Studenten voelen tegelijk juist steeds meer druk om te presteren in de opleiding waardoor vrijwilligerswerk er steeds vaker bij in schiet. Andere genoemde problemen zijn problemen die ontstaan door steeds meer regels omtrent het verkrijgen van een zogenaamde ANBI-status en de kosten van het verkrijgen van verklaringen omtrent gedrag die steeds meer op de budgetten drukken.

Hoe nu verder?
Er liggen nog veel kansen voor het grijpen om de vrijwillige energie die in de samenleving aanwezig is, om te zetten in vrijwillige inzet. Zo blijkt bij vooral jongeren vaak nog onduidelijk te zijn wat vrijwilligerswerk is en wat het je oplevert. Daar moet actiever over gecommuniceerd moeten worden, vooral via social media. Hier geldt bovenal: jong geleerd, oud gedaan. Mensen die op jonge leeftijd al met vrijwilligerswerk te maken hebben, blijven vaak hun leven lang actief. De maatschappelijke stage wordt daarom genoemd als een mooi initiatief waar op de een of andere wijze een vervolg op gegeven moet worden. De decentralisaties van taken naar gemeenten hebben daarnaast vaak nog niet geleid tot meer verbindingen over de beleidsterreinen heen. Daartoe zou een nieuwe landelijke impuls voor gemeentelijk vrijwilligerswerk kunnen helpen. Besturen van organisaties moeten meer gefaciliteerd worden in hun taken. Ofwel door betaalde krachten, dan wel door een regionaal of landelijk expertisecentrum waar ondersteuning te halen is. Veel bestuurstaken zouden ook gezamenlijk door meerdere organisaties uitgevoerd kunnen worden.

Wat kan de politiek doen?
De politiek moet er voor zorgen dat regelgeving faciliteert en niet hindert. Voorbeelden hiervan zijn de regels rond de ANBI-status, de vrijwilligersvergoeding bij mensen met een uitkering en de kosten van de verklaringen omtrent gedrag (VOG). Voorgesteld wordt daarnaast om het verenigingsrecht te versimpelen, een landelijke kennisfunctie in te stellen en waardering van vrijwilligerswerk meer expliciet te maken.

Het vervolg
De bijeenkomst was een succes, maar mag niet het einde van het verhaal zijn. De input van deze bijeenkomst zal door Hanke Bruins Slot gebruikt worden in het begrotingsoverleg van begin november en het notaoverleg van begin 2017 over de initiatiefnota van het CDA, “Vrijwilligers zijn kampioenen”. Ook vanuit de Vereniging Nederlandse Organisatie Vrijwilligerswerk (NOV) worden de komende maanden meerdere activiteiten georganiseerd om het thema op de (politieke) agenda te houden. Op 7 december vindt in Deventer het “Gratis Goud Festival” plaats en op 4 maart wordt een politiek debat georganiseerd in Amersfoort. De aanwezige organisaties worden van harte uitgenodigd om bij die activiteiten aanwezig te zijn. Daarnaast wordt alle aanwezigen gevraagd om Hanke Bruins Slot ook na deze bijeenkomst te blijven benaderen met vragen, opmerkingen en informatie, zodat zij dit thema op de politieke agenda kan houden.

Op deze manier houden we gezamenlijk het thema op de agenda, zodat we met zijn allen kunnen blijven werken aan meer waardering en minder onnodige regels voor vrijwilligers.

Plaats een reactie